Yetişkinlerde Kekemelik İçin Engel Oranı Raporu: Süreç ve Haklar Rehberi

Kekemelik, bireylerin konuşma akıcılığını etkileyen nöro-gelişimsel bir konuşma bozukluğudur. Çocukluk çağında başlayan ve bazı durumlarda yetişkinliğe kadar devam eden bu durum, bireylerin sosyal, akademik ve profesyonel yaşamlarında önemli zorluklara neden olabilir. Türkiye’de belirli şartlar altında kekemelik, kişinin engellilik durumunu belirlemede etkili olabilir ve bu durum, Sağlık Kurulu Raporu ile resmiyet kazanarak bireylere çeşitli haklar sağlayabilir.

Bu makale, yetişkinlerde kekemelik için engel oranı raporunun nasıl alındığını, bu sürecin adımlarını, değerlendirme kriterlerini ve nihayetinde bu raporun sağladığı hakları kapsamlı bir şekilde ele almayı amaçlamaktadır. Kekemelikle yaşayan yetişkinler için bir yol haritası sunarken, aynı zamanda toplumda farkındalığın artırılmasına da katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Kekemelik ve Engellilik Statüsü: Genel Bakış

Kekemelik, konuşmanın ritminde ve akıcılığında kesintilere neden olan, tekrarlar, uzatmalar ve blokajlarla karakterize bir iletişim bozukluğudur. Yetişkinlikte kekemeliğin devam etmesi, bireyin eğitim, istihdam ve sosyal etkileşim gibi hayatın birçok alanında kısıtlamalar yaşamasına yol açabilir. Bu kısıtlamaların derecesi, kekemeliğin şiddetine ve bireyin bu durumla başa çıkma stratejilerine göre değişir.

Kronobiyolojik Beslenme: Bağırsak Sağlığıyla Gece Stresini Azaltma

×

Kekemeliğin Tanımı ve Türleri

Kekemelik, genellikle primer ve sekonder davranışlar olarak iki ana kategoride incelenir. Primer davranışlar; ses, hece veya kelime tekrarları, seslerin uzatılması ve blokajlar (sesin veya nefesin durması) şeklindedir. Sekonder davranışlar ise kekemeliği gizlemek veya engellemek amacıyla yapılan fiziksel hareketler (göz kırpma, baş sallama, yüz buruşturma) veya kaçınma davranışları (kelime değiştirme, konuşmaktan kaçınma) olabilir. Bu davranışların sıklığı ve şiddeti, kekemeliğin birey üzerindeki etkisini belirler.

Kekemelik, gelişimsel kekemelik (çocuklukta başlayan ve nedeni tam olarak bilinmeyen) ve edinilmiş kekemelik (beyin hasarı, travma veya bazı ilaçların yan etkisiyle yetişkinlikte başlayan) olmak üzere iki ana türde sınıflandırılır. Yetişkinlerde engel oranı raporu söz konusu olduğunda, genellikle gelişimsel kekemeliğin yetişkinliğe taşınan formları ve edinilmiş kekemelik durumları değerlendirmeye alınır.

Yasal Çerçeve ve Engellilik Ölçütleri

Türkiye’de engellilik durumu, “Engellilik Ölçütleri Yönetmeliği” ve ilgili diğer mevzuatlarla belirlenir. Bu yönetmelik, çeşitli hastalık ve bozukluklara göre engel oranlarının nasıl hesaplanacağını detaylandırmaktadır. Konuşma bozuklukları, “Özel Eğitim Gerektiren Durumlar” ve “Ruhsal, Davranışsal ve Nörogelişimsel Bozukluklar” başlığı altında değerlendirilebilir. Kekemeliğin engel oranı olarak kabul edilebilmesi için, bireyin iletişim becerileri üzerindeki etkisi ve günlük yaşam aktivitelerini ne denli kısıtladığı objektif kriterlerle değerlendirilmelidir.

Yönetmelik, engel oranlarının belirlenmesinde bireyin yaşamını ne ölçüde etkilediğini ve ne tür fonksiyonel kısıtlılıklar yaşadığını temel alır. Bu bağlamda, kekemeliğin sadece konuşma akıcılığı üzerindeki etkisi değil, aynı zamanda bireyin psikososyal uyumu, eğitim ve mesleki performansı üzerindeki etkileri de göz önünde bulundurulur.

Engel Oranı Raporu Süreci: Adım Adım Rehber

Yetişkinlerde kekemelik için engel oranı raporu almak, belirli adımları ve değerlendirme süreçlerini içeren resmi bir prosedürdür. Bu süreç, yetkili sağlık kuruluşlarında yürütülür ve multidisipliner bir yaklaşımla değerlendirme yapılır.

Başvuru Adımları ve Gerekli Belgeler

Engel oranı raporu almak isteyen bir yetişkinin öncelikle yetkili bir sağlık kuruluşu olan devlet hastanesine veya üniversite hastanesine başvurması gerekmektedir. Başvuru için genellikle aşağıdaki belgeler talep edilir:

• T.C. Kimlik Kartı fotokopisi.
• Dilekçe (hastane tarafından verilen veya örnek formatı olan bir dilekçe olabilir).
• Son altı ay içinde çekilmiş vesikalık fotoğraf (genellikle 2-4 adet).
• Varsa, daha önceki sağlık raporları veya kekemelikle ilgili tedavi belgeleri.
• Bazı hastaneler, ikametgah belgesi veya adli sicil kaydı gibi ek belgeler de isteyebilir. Başvurmadan önce ilgili hastanenin web sitesini kontrol etmek veya telefonla bilgi almak faydalı olacaktır.

Başvuru sırasında, “Engelli Sağlık Kurulu Raporu” talebinde bulunulduğu açıkça belirtilmelidir. Başvuru kabul edildikten sonra, hastane tarafından bir randevu takvimi oluşturulur ve birey, değerlendirme için ilgili polikliniklere yönlendirilir.

Sağlık Kurulu Değerlendirme Süreci

Engel oranı raporu sürecinde, kekemeliğin birey üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla farklı uzmanlık alanlarından doktorlar tarafından muayeneler yapılır. Bu süreçte genellikle şu birimler rol oynar:

• Dil ve Konuşma Terapisi/Odyoloji Polikliniği: Kekemeliğin şiddeti, sıklığı ve türü burada detaylı bir şekilde değerlendirilir. Konuşma örnekleri alınır, akıcılık testleri yapılır ve kekemeliğin iletişim üzerindeki fonksiyonel kısıtlılıkları belirlenir. Bu, kekemeliğin objektif olarak ölçümlendiği ana adımdır.
• Psikiyatri Polikliniği: Kekemeliğin bireyin psikolojik durumu üzerindeki etkileri incelenir. Anksiyete, depresyon, sosyal fobi gibi durumlar kekemeliğe eşlik edebilir ve bireyin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Psikiyatrik değerlendirme, bu psikososyal etkilerin engellilik derecesine katkısını belirlemede kritik öneme sahiptir.
• Nöroloji Polikliniği: Kekemeliğin nörolojik bir temeli olup olmadığı araştırılır. Edinilmiş kekemelik durumlarında, altta yatan nörolojik bir problem (örneğin, inme, kafa travması) olup olmadığı değerlendirilir. Gelişimsel kekemelikte ise yapısal veya fonksiyonel beyin farklılıkları gözden geçirilir.
• KBB (Kulak Burun Boğaz) Polikliniği: Konuşma ve ses üretimiyle ilgili fiziksel bir problem olup olmadığını kontrol etmek amacıyla yapılır. Ses telleri, gırtlak veya diğer fizyolojik yapıların incelenmesi, kekemeliğe eşlik eden veya onu etkileyebilecek başka durumların tespiti için önemlidir.
• Gerektiğinde Diğer Poliklinikler: Bireyin genel sağlık durumuna ve kekemeliğe eşlik edebilecek diğer olası durumlara bağlı olarak, dahiliye, fizik tedavi gibi farklı uzmanlık alanlarından da görüş alınabilir.

Her bir uzman, kendi alanıyla ilgili bir rapor düzenler ve bu raporlar, sağlık kurulu tarafından değerlendirilmek üzere bir araya getirilir.

Engel Oranının Belirlenmesi ve Raporun Alınması

Muayeneler tamamlandıktan sonra, tüm raporlar Sağlık Kurulu’nda toplanır. Kurul, her bir uzmanın görüşünü, yapılan testleri ve mevcut mevzuatı dikkate alarak bireyin engel oranını belirler.

Engel Oranı Hesaplaması ve Komisyon Kararı

Engel oranı, “Engellilik Ölçütleri Yönetmeliği”nde belirtilen puanlama sistemine göre hesaplanır. Kekemelik için özel bir yüzde doğrudan belirtilmemiş olsa da, iletişim bozuklukları ve buna eşlik eden psikososyal etkiler değerlendirilerek bir oran belirlenir. Örneğin, ileri derecede kekemeliğin iletişim üzerindeki kısıtlayıcı etkisi, psikiyatrik açıdan eşlik eden anksiyete veya depresyonun derecesi, Balthazard formülü veya diğer ilgili yöntemlerle birleştirilerek nihai bir engel oranı ortaya konulur.

Sağlık kurulu, başvuranın tüm tıbbi geçmişini, muayene bulgularını ve fonksiyonel kısıtlılıklarını değerlendirerek bir oy birliği veya oy çokluğu ile karar verir. Karar, bireyin engel durumunu ve buna karşılık gelen engel oranını içeren resmi bir rapor haline getirilir.

İtiraz Süreci

Eğer başvuran kişi, verilen engel oranından memnun kalmaz veya karara itiraz etmek isterse, raporun tebliğ tarihinden itibaren belirli bir süre içinde (genellikle 30 gün) itiraz hakkına sahiptir. İtiraz, raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu ildeki İl Sağlık Müdürlüğü’ne veya doğrudan hastaneye yapılır. İtirazın kabul edilmesi durumunda, kişi başka bir yetkili sağlık kuruluşuna (genellikle üç hakem hastaneden biri) sevk edilerek yeniden değerlendirilir. İkinci raporun sonuçlarına göre nihai karar verilir. İkinci rapora da itiraz edilmesi durumunda, hakem hastanelerden birine başvurulur ve nihai karar verilir.

Engel Oranı Raporunun Sağladığı Haklar

Yetişkinlerde kekemelik için alınan engel oranı raporu, bireylere yaşamın birçok alanında kolaylık ve avantajlar sağlayan yasal haklar sunar. Bu haklar, bireylerin toplumsal yaşama daha aktif katılımını teşvik etmeyi ve engellilik durumundan kaynaklanan dezavantajları gidermeyi amaçlar.

İş Hayatında Sağlanan Avantajlar

Engelli raporu olan bireylerin istihdamı, devlet tarafından desteklenmektedir. Bu destekler şunları içerir:

• Engelli Kontenjanı: Kamu kurum ve kuruluşlarında ile 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde, belirli oranlarda engelli personel çalıştırma zorunluluğu bulunmaktadır. Engel oranı raporu olan bireyler, bu kontenjanlardan yararlanarak istihdam edilme şansına sahip olurlar.
• Vergi İndirimleri: Engelli çalışanlar, gelir vergisi matrahlarından engellilik derecelerine göre belirli oranlarda indirimlerden faydalanırlar. Bu durum, net maaşlarının artmasına yol açar.
• Emeklilik Koşulları: Engelli bireyler, belirli şartları (prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) karşılamaları halinde, engellilik derecelerine göre normalden daha erken emekli olma hakkına sahip olabilirler.

Vergi İndirimleri ve Muafiyetler

Engelli raporu olan bireyler, çeşitli vergi avantajlarından yararlanabilirler:

• Gelir Vergisi İndirimi: Yukarıda belirtildiği gibi, engelli çalışanlar ve serbest meslek sahipleri, engellilik derecelerine göre gelir vergisi indirimlerinden faydalanır. Bu indirim, asgari geçim indirimi (AGİ) hesaplamasında da dikkate alınır.
• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Muafiyeti: Engel oranı belirli bir seviyenin üzerinde olan (genellikle %90 ve üzeri) veya ortopedik engeli bulunan bireyler, sıfır kilometre araç alımlarında ÖTV muafiyetinden yararlanabilirler. Kekemelik durumunda, bu muafiyet genellikle eşlik eden fiziksel bir engel veya %90 ve üzeri engel oranı olması halinde geçerlidir. Bu konuda güncel mevzuatı kontrol etmek önemlidir.
• Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) Muafiyeti: ÖTV muafiyeti ile alınan araçlar, MTV’den de muaf tutulur.
• Emlak Vergisi Muafiyeti: Belirli şartları (tek mesken sahibi olma, meskenin brüt alanı vb.) taşıyan engelliler, emlak vergisi muafiyetinden yararlanabilirler.

Eğitim ve Sosyal Haklar

Engelli raporu olan bireylerin eğitim ve sosyal hayata katılımlarını desteklemek amacıyla çeşitli haklar mevcuttur:

• Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri: Engel oranı olan bireyler, durumlarına uygun özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanabilirler. Kekemelik durumunda, dil ve konuşma terapisi gibi destekleyici hizmetlere erişim kolaylaşabilir.
• Yükseköğretimde Kontenjanlar: Üniversite sınavlarında engelli bireylere yönelik ek kontenjanlar ve yerleştirme avantajları bulunabilir.
• Ulaşım İndirimleri: Kamu ve özel ulaşım araçlarında (şehir içi otobüsler, metrolar, tramvaylar, TCDD trenleri, bazı şehirlerarası otobüs firmaları) engelli kartı sahiplerine indirimli veya ücretsiz ulaşım imkanları sunulmaktadır.
• Sosyal Destek Programları: Belediyeler ve sivil toplum kuruluşları tarafından engelli bireylere yönelik çeşitli sosyal destek programları, kültürel etkinlikler ve kurslar düzenlenebilmektedir. Evde bakım hizmeti, engelli aylığı gibi sosyal yardımlar da engel oranına ve gelir durumuna göre sağlanabilir.
• Kültürel ve Sanatsal Etkinlikler: Müze, ören yeri, tiyatro, sinema gibi kültürel ve sanatsal mekanlarda engelli bireylere ve refakatçilerine indirimli veya ücretsiz giriş imkanları sunulabilir.

Diğer Haklar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Engel oranı raporu, yukarıda belirtilen haklara ek olarak başka avantajlar da sağlayabilir. Örneğin, bazı kurumlarda sıra önceliği, kamu hizmetlerine erişimde kolaylıklar gibi durumlar söz konusu olabilir. Ancak, her hakkın kendine özgü şartları ve başvuru süreçleri bulunmaktadır. Bu nedenle, bireylerin sahip oldukları hakları tam olarak öğrenmek için ilgili kamu kurumlarının (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, belediyeler vb.) web sitelerini ziyaret etmeleri veya bizzat başvurmaları önemlidir.

Ayrıca, engel oranı raporunun süreli mi yoksa süresiz mi düzenlendiği de önemlidir. Eğer rapor süreli ise, belirli aralıklarla yenilenmesi gerekebilir. Bu yenileme sürecinde de benzer muayene ve değerlendirme adımları tekrar edilebilir. Raporun güncelliğini ve geçerliliğini takip etmek, haklardan sürekli yararlanabilmek adına büyük önem taşır.

Rapor Sonrası Süreç ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Engel oranı raporunu aldıktan sonra, bu raporu haklardan yararlanmak için kullanma süreci başlar. Bu aşamada dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır.

Raporun Geçerliliği ve Güncellenmesi

Sağlık kurulu raporları, süresiz olarak verilebileceği gibi, durumun değişebilme potansiyeline göre süreli olarak da verilebilir. Kekemelik gibi bazı durumlarda, durumun sabit olduğu varsayılarak süresiz rapor düzenlenebilir. Ancak, hastalığın seyrine veya tedavinin başarısına bağlı olarak engel oranının değişebileceği öngörülen durumlarda rapor süreli olabilir. Süreli raporların süresi dolmadan önce yenilenmesi, hakların kesintisiz devam edebilmesi için elzemdir. Raporun güncel ve geçerli olması, tüm hak ve avantajlardan faydalanabilmenin ön koşuludur.

Raporun aslını veya onaylı örneklerini güvenli bir yerde saklamak önemlidir. Çeşitli kurumlara başvurularda raporun ibrazı veya fotokopisinin sunulması istenebilir. Bu nedenle, raporun dijital bir kopyasını da bulundurmak faydalı olabilir.

Farkındalık ve Savunuculuk

Engelli raporu, bireylere yasal haklar sunarken, aynı zamanda kekemelik gibi görünmez engeller konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasına da yardımcı olabilir. Kekemelikle yaşayan bireylerin kendi haklarını bilmeleri ve bu hakları talep etmeleri, kendileri ve diğer kekemelikle yaşayan bireyler için savunuculuk yapmaları açısından önemlidir.

Kekemelik konusunda toplumsal önyargılar ve yanlış algılar hala mevcuttur. Rapor alma süreci ve ardından elde edilen haklar, kekemeliğin sadece bir konuşma “bozukluğu” değil, aynı zamanda günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilecek bir “engel” olabileceği gerçeğini vurgular. Bu durum, eğitimden istihdama kadar birçok alanda kekemelikle yaşayan bireylere karşı ayrımcılığın önlenmesi ve eşit fırsatların sağlanması için yasal bir zemin oluşturur.

Psikolojik ve Sosyal Destek

Engel oranı raporu almak, bir birey için yasal bir statü kazanmanın ötesinde, psikolojik olarak da destekleyici olabilir. Kekemelikle yaşayan birçok yetişkin, yaşadıkları zorluklar nedeniyle özgüven eksikliği, anksiyete ve sosyal izolasyon yaşayabilir. Raporun alınması, bu zorlukların resmi olarak tanınması ve bireyin bu durumla yalnız olmadığını hissetmesine yardımcı olabilir. Bu süreç aynı zamanda, bireyin daha fazla sosyal ve psikolojik destek arayışına girmesine de kapı aralayabilir.

Kekemelikle ilgili destek gruplarına katılmak, dil ve konuşma terapistleriyle çalışmaya devam etmek ve psikolojik danışmanlık almak, bireyin kekemelikle başa çıkma becerilerini geliştirmesi ve yaşam kalitesini artırması için önemli adımlardır. Rapor, bu tür desteklere erişimde ek avantajlar sağlayabilir.

Sonuç

Yetişkinlerde kekemelik için engel oranı raporu almak, bireylerin yasal haklarına kavuşarak yaşam kalitelerini artırmaları ve toplumsal yaşama daha aktif bir şekilde entegre olmaları açısından kritik bir öneme sahiptir. Süreç, yetkili sağlık kuruluşlarında multidisipliner bir değerlendirme ile başlar ve kekemeliğin bireyin iletişim becerileri ve günlük yaşam üzerindeki fonksiyonel etkileri titizlikle incelenir. Bu raporun sağladığı iş hayatındaki avantajlar, vergi indirimleri, eğitim ve sosyal destekler gibi birçok hak, kekemelikle yaşayan yetişkinlerin karşılaştığı zorlukları hafifletmeyi ve onlara eşit fırsatlar sunmayı amaçlar. Kekemelikle yaşayan bireylerin bu haklarını bilmeleri, süreci doğru bir şekilde takip etmeleri ve raporlarını güncel tutmaları, daha kapsayıcı ve destekleyici bir toplumsal yaşam için atılacak önemli adımlardır.